Zasiedzenie nieruchomości państwowych i komunalnych

Zasiedzenie nieruchomości państwowych i komunalnych

04.09.2014    2465 odsłon

Zakaz nabywania nieruchomości państwowych przez zasiedzenie został wprowadzony art. 7 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Dotyczył on tylko nieruchomości państwowych określonego rodzaju, a mianowicie nieruchomości opisanych w art. 1, tj. położonych w granicach administracyjnych miast i położonych poza tymi granicami, ale włączonych do planu zagospodarowania miasta i przekazanych dla realizacji zadań jego gospodarki.

Następnie, tj. od dnia 1 stycznia 1965 r., zaczął obowiązywać art. 177 Kodeksu cywilnego, który wprowadził generalny zakaz nabycia w drodze zasiedzenia wszelkich nieruchomości państwowych, niezależnie od tego, kiedy i w jaki sposób nieruchomość ta stała się własnością państwową. Przepisy kodeksu cywilnego o niedopuszczalności nabycia tych nieruchomości przez zasiedzenie stosowało się do sytuacji, gdy termin zasiedzenia rozpoczął bieg przed wejściem kodeksu w życie (art. XLI Przepisów wprowadzających Kodeks cywilny). Jeżeli więc termin nie zakończył się do dnia 1 stycznia 1965 r., zasiedzenie nieruchomości państwowych nie było możliwe. Ponadto z mocy art. 177 k.c. od możliwości zasiedzenia wyłączona jest nie tylko nieruchomość będąca w całości przedmiotem własności państwowej ale również udział we współwłasności nieruchomości należący do Skarbu Państwa (tak postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1987 r., sygn. akt III CRN 289/87).

Przepis art. 177 k.c., wyłączający nabycie przez zasiedzenie własności nieruchomości państwowej, został uchylony przez ustawę z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (dalej „ustawa nowelizująca”). Od dnia 1 października 1990 r. (data wejścia w życie ustawy) zasiedzenie nieruchomości państwowej jest dopuszczalne bez ograniczeń.

W celu złagodzenia skutków rygoryzmu wyłączenia możliwości zasiedzenia nieruchomości państwowych w stosunku do posiadaczy tych nieruchomości - z odpowiednim jednak zarazem poszanowaniem interesów właściciela – wprowadzono rozwiązanie w postaci skrócenia czasu niezbędnego do stwierdzenia zasiedzenia (tj. 20 lub 30 lat) o czas wcześniejszego posiadania nieruchomości, nie więcej jednak niż o połowę okresu wymaganego do zasiedzenia. Stosownie bowiem do treści art. 9 ustawy nowelizującej, do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, w tym także do oceny możliwości nabycia prawa przez zasiedzenie, miarodajne stały się przepisy tej ustawy. Zgodnie zaś z art. 10 tej ustawy, jeżeli przed tym dniem istniał stan, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości, a według przepisów obowiązujących po wejściu ustawy nowelizującej prowadzi do zasiedzenia, zasiedzenie biegnie od dnia wejścia jej w życie; jednakże termin ten ulega skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie ustawy, lecz nie więcej niż o połowę (w kontekście powyższego polecam również lekturę uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2002 r., sygn. akt III CZP 72/2001).
 
Najczęściej spotykane przypadki dotyczą osób, które objęły nieruchomości państwowe w posiadanie będąc w złej wierze. Do okresu zasiedzenia nieruchomości państwowych mogą więc zaliczyć nie więcej niż 15 lat posiadania sprzed dnia 1 października 1990 r. 30-letni termin zasiedzenia upłynie więc w dniu 1 października 2005 r. W wielu orzeczeniach sądowych można więc spotkać tą datę jako datę zasiedzenia nieruchomości.
 
Zasiedzenie nieruchomości skomunalizowanej

Art. 177 Kodeksu cywilnego wyłączał możliwość zasiedzenia tylko nieruchomości państwowych. Przed dniem 27 maja 1990 r. istniejące wówczas rady narodowe, będące organami samorządu terytorialnego ludności, nie były samodzielnymi podmiotami własności, a jedynie dysponowały mieniem państwowym wydzielonym na podstawie ustaw. W myśl zasady jednolitego funduszu własności ogólnonarodowej (państwowej), którą wyrażał art. 128 § 1 k.c. w pierwotnym brzmieniu, własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługiwała niepodzielnie państwu. Zasada ta przetrwała do dnia 1 lutego 1989 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny, nadająca nowe brzmienie art. 128 § 1 k.c., według którego własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługuje Skarbowi Państwa albo innym państwowym osobom prawnym. Przepis ten został uchylony przez ustawę z dnia 28 lipca 1990 r. z dniem 1 października 1990 r. Podstawy prawne nabywania mienia komunalnego określił art. 44 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, który wszedł w życie z dniem 27 maja 1990 r. Wymienia on nabycie na podstawie przepisów ustawa z dnia 10 maja 1990 r., która w art. 5 ust. 1 stanowi, że określone w nim mienie ogólnonarodowe (państwowe) staje się w dniu wejścia w życie ustawy (dnia 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 kwietnia 2007 r. (sygn. akt III CZP 23/07), z chwilą komunalizacji własności państwowej gminy stały się „przejemcą” sytuacji prawnej Skarbu Państwa co do skomunalizowanego mienia jedynie w tym sensie, że wstąpiły w jego prawa i obowiązki jako właściciela mienia. Nie można zatem przyjąć, że prawo własności mienia nabytego z mocy prawa przez gminy, którego poprzednim właścicielem był Skarb Państwa, podlega zasadom, które na mocy przepisów szczególnych dotyczyły własności państwowej. Gdyby ze względu na swój „publiczny” charakter własność gminna miała nadal podlegać tym zasadom, musiałoby to wyraźnie wynikać z odpowiednich przepisów. Odniesienie w art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. do istniejącego przed dniem wejścia w życie tej ustawy (1 października 1990 r.) „stanu, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości”, a więc stanu, gdy nieruchomość stanowiła przedmiot własności państwowej, nie może być rozumiane jako dotyczące sytuacji, gdy nieruchomość w tym dniu była własnością gminy (chociaż wcześniej, do jej komunalizacji - 27 maja 1990 r. - była własnością państwową).

W sposób ogólny zagadnienie dotyczące możliwości skrócenia terminu zasiedzenia o czas, w którym nieruchomość była własnością państwową w sytuacji, gdy została ona w okresie obowiązywania regulacji wyłączającej nabycie przez zasiedzenie własności nieruchomości państwowej zbyta na rzecz osoby fizycznej, jest przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2006 r., sygn. akt III CZP 100/05.

W uzasadnieniu powyższej uchwały Sąd Najwyższy wskazał, że skrócenie czasu niezbędnego do zasiedzenia nieruchomości wynika z możliwości analogicznego zastosowania w tej sytuacji art. XLII ustawy z 23 kwietnia 1964 roku Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (jeżeli przed dniem 1 stycznia 1947 r. istniał stan rzeczy, który według przepisów prawa rzeczowego (dekret z dnia 11 października 1946 r. - Dz.U. Nr 57, poz. 319) i kodeksu cywilnego prowadziłby do zasiedzenia, jakkolwiek według przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1947 r. zasiedzenie nie byłoby w tym wypadku możliwe, termin zasiedzenia biegnie od dnia 1 stycznia 1947 r. i ulega skróceniu o czas, w ciągu którego ten stan rzeczy istniał przed tą datą, jednakże najwyżej o połowę).

Mimo powyższego ogólnego przepisu Sąd Najwyższy stwierdził także w niektórych orzeczeniach, że art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny ma zastosowanie do posiadania w okresie poprzedzającym uchylenie art. 177 k.c. w odniesieniu do nieruchomości, która była własnością państwową, lecz od dnia 27 maja 1990 r. stała się z mocy prawa własnością jednostki samorządu terytorialnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt I CSK 247/10).

Podobnie jak przy nieruchomościach państwowych, przy nieruchomościach komunalnych najczęściej spotykane przypadki dotyczą również osób, które objęły nieruchomości państwowe w posiadanie będąc w złej wierze. W przypadku nieruchomości komunalnych datą zasiedzenia będzie najczęściej dzień 27 maja 2005 r.

Łukasz Papier


0Komentarze


Popularne tagi dekret Bieruta, grunty warszawskie, odszkodowanie, podatek od spadków i darowizn, podatek od zasiedzenia, podział nieruchomości, uwłaszczenie, wywłaszczenie, zasiedzenie, zniesienie współwłasności
OK
Na naszej stronie stosujemy pliki cookies. Więcej w Polityce Prywatności.