Sprzedaż roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości

Sprzedaż roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości

04.12.2014    3255 odsłon

W prawie polskim istnieje reguła, iż nieruchomość zbędna na cel wywłaszczenia podlega – co do zasady – obowiązkowi zwrotu na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców. Stosownie bowiem do treści art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości po raz pierwszy zostało wprowadzone do porządku prawnego w drodze ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W doktrynie i orzecznictwie zgodnie uznaje się, że roszczenie to ma charakter cywilnoprawny (uprawnienie typu rzeczowego), mimo że de iure zmierza ono do odwrócenia skutków decyzji administracyjnej.

Cywilnoprawne roszczenia majątkowe są – co do zasady –  zbywalne, bądź w drodze sukcesji ogólnej (np. spadkobranie) bądź szczególnej (np. zbycie w drodze umowy). Mimo że roszczeniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przyznano miano roszczenia cywilnoprawnego, różni się ono od typowych roszczeń o takim charakterze, zwłaszcza w zakresie możliwości jego cesji, które podlega dość istotnym ograniczeniom.

Jak to wyglądało wcześniej?

18 kwietnia 1996 r. Sąd Najwyższy podjął uchwałę (sygn. akt III CZP 29/96), w której stwierdził, że „uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części - jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego, wynikające z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Tekst jednolity: Dz. U. 1991 r. Nr 30 poz. 127 ze zm.), nie może być przeniesione na osobę trzecią w drodze przelewu (art. 509 k.c.).

Z uzasadnienia

Stanowisko wyrażone wyżej w dwóch pierwszych kwestiach nie uzasadnia wniosku, że uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może być skutecznie przeniesione na rzecz innej osoby w drodze przelewu, a więc w drodze cesji przewidzianej w art. 509 § 1 k.c. Przeciwnie, w kwestii tej należy zająć stanowisko negatywne. Pomijając to, że w uchwałach odnoszących się do wykładni art. 8 ustawy z dnia 29 września 1990 r. wyraźnie nawiązywano do zgody osób zainteresowanych, gdyż w stanach faktycznych zgoda taka miała miejsce, trzeba mieć na uwadze, że przewidziane w art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie jest wierzytelnością w ścisłym znaczeniu tego słowa, i to nie tylko z tego względu, że nie wynika ono bezpośrednio z prawa zobowiązań (w doktrynie i orzecznictwie ugruntował się bowiem pogląd, że przepisy o cesji wierzytelności stosować także należy w drodze analogii do przejścia również innych praw, nie wyłączając praw rzeczowych). Istota rzeczy polega na tym, że uprawnienie do żądania zwrotu nie jest uprawnieniem jednostronnym, lecz prawem powiązanym ściśle z zobowiązaniem. Uprawniony do żądania zwrotu występuje nie tylko w charakterze osoby, którą można traktować jako wierzyciela, lecz również jako dłużnik Skarbu Państwa zobowiązany do rozliczenia się z pobranego odszkodowania, w tym także do rozliczenia się z otrzymanej nieruchomości zamiennej jeżeli nadanie takiej nieruchomości miało miejsce). Dokonanie rozliczenia musi przy tym nastąpić - zgodnie z art. 48 ust. 1 cyt. ustawy - w postępowaniu dotyczącym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nie została ona wykorzystana na cele, dla których została wywłaszczona i musi być objęta jedną decyzją. Jak się przy tym powszechnie przyjmuje, wyzbycie się poprzedniego właściciela nadanej mu w postępowaniu wywłaszczeniowym nieruchomości zamiennej, może stanowić podstawę do odmowy zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Właściwość zobowiązania obu stron zarówno postępowania wywłaszczeniowego, jak i postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości wywłaszczonej przesądza w takim wypadku o niedopuszczalności dokonania przelewu uprawnień przysługujących jednej stronie bez zgody strony drugiej. Nie wchodzi zatem możliwość zastosowania art. 509 § 1 k.c. normującego cesję wierzytelności, czyli możliwość jej przelewu bez zgody dłużnika, a więc drugiej strony stosunku zobowiązaniowego. Cesja dotyczy bowiem wyłącznie wierzytelności, której przelew nie powoduje zmiany zobowiązania i nie pogarsza sytuacji drugiej strony jako dłużnika.

Podniesione argumenty uzasadniają, zdaniem Sądu Najwyższego, stanowisko, że uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie może być przeniesione na osobę trzecią w drodze przelewu. a więc na podstawie art. 509 § 1 k.c., czyli odpowiedź negatywną na pytanie przedstawione przez Sąd Wojewódzki.

Odpowiedź negatywna odnośnie do możliwości przenoszenia uprawnienia do żądania zwrotu nieruchomości wywłaszczonej w drodze cesji (przelewu wierzytelności) nie przesądza o niemożliwości przeniesienia powyższego uprawnienia, będącego niewątpliwie prawem majątkowym, na rzecz osoby trzeciej za zgodą Skarbu Państwa jako drugiej strony stosunku zobowiązaniowego, powstałego na skutek niewykorzystania przez Skarb Państwa wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej. Przeciwnie, możliwość taką, należy wyraźnie dopuścić. Zakazu nie zawierają żadne przepisy (art. 519 k.c. dopuszcza nawet umowną zmianę dłużnika z tym zastrzeżeniem, że wymaga zgody wierzyciela).
 
Jakie są obecne regulacje w tym zakresie?

Pierwotne brzmienie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami było następujące: poprzedni właściciel lub jego następca prawny mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamiając o tym właściwy organ. Od dnia 15 lutego 2000 r. pojęcie „następca prawny” zostało zastąpione określeniem „spadkobierca”.

Obecnie, w świetle powyższego przepisu, podmiotami uprawnionymi do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości są tylko poprzedni (wywłaszczony) właściciel lub jego spadkobiercy. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że jako spadkobiercę należy traktować zarówno spadkobiercę ustawowego jak i testamentowego oraz spadkobierców bezpośrednich i dalszych (ustawa nie wprowadza żadnych zawężeń w tym zakresie). W chwili obecnej nie ma więc możliwości skutecznego dokonania sprzedaży roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Łukasz Papier


0Komentarze


Popularne tagi dekret Bieruta, grunty warszawskie, odszkodowanie, podatek od spadków i darowizn, podatek od zasiedzenia, podział nieruchomości, uwłaszczenie, wywłaszczenie, zasiedzenie, zniesienie współwłasności
OK
Na naszej stronie stosujemy pliki cookies. Więcej w Polityce Prywatności.