Przejęcie opuszczonych gospodarstw rolnych

Przejęcie opuszczonych gospodarstw rolnych

15.01.2015    729 odsłon

Ostatnio miałem okazję analizować dokumentację nowej sprawy nieruchomościowej, dokładnie dotyczącej nieruchomości rolnych. Ponad 50 ha nieruchomości zostało przejętych na rzecz Państwa w latach 60. ubiegłego wieku przez prezydium powiatowej rady narodowej z powołaniem się na art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Już z samego uzasadnienia decyzji wynikało, że przejęciu bez odszkodowania podlega nie gospodarstwo rolne, a nieruchomości rolne, albowiem brak było na nich jakichkolwiek zabudowań i inwentarza żywego. Stwierdziłem, że jest więc okazja, ażeby przedstawić nieco szerzej powyższą problematykę.

Ostateczna treść przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym była następująca: Gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

Jak pokazuje praktyka oraz analiza orzecznictwa w przedmiotowym zakresie, ówczesne organy administracji dokonywały przejęć nieruchomości rolnych z powołaniem się na powyższą podstawę prawną, mimo braku zaistnienia ku temu przesłanek.

Wyimki z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt II CSK 558/2011

Przepis ten był wielokrotnie analizowany w orzecznictwie sądowym, spotykając się z jednolitą interpretacją. Zgodnie z nią, na rzecz Państwa (Skarbu Państwa) mogło być przejęte każde opuszczone gospodarstwo rolne i nie miały żadnego znaczenia okoliczności i motywy zachowania właścicieli decydujących się na opuszczenie gospodarstwa, a organ administracyjny orzekający o przejęciu nie miał z kolei uprawnień do badania i oceny tych przyczyn (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 1998 r. II SA 1108/98 oraz z dnia 2 września 2005 r. I OSK 26/2005). W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2010 r. I OSK 282/2010 zostało podkreślone, że zastosowanie powołanej ustawy wymagało spełnienia wyraźnie określonych przesłanek, a więc koniecznie ustalenia, iż przejmowane gospodarstwo ma cechy gospodarstwa rolnego oraz, że jest rzeczywiście opuszczone, a nie jest nieruchomością wskazującą tylko cechy opuszczenia. Z kolei, w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2010 r. I OSK 1482/2009 wskazano, że wystarczające do podjęcia decyzji o przejęciu gospodarstwa na własność Skarbu Państwa jako opuszczonego przez właściciela było stwierdzenie organu administracyjnego, że grunty leżą odłogiem, zaś właściciel się nim nie interesuje, natomiast warunkiem przejęcia było spełnienie dwóch przesłanek: opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (również małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części. Pomocą dla takiego stanowiska prawnego było określenie w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. 1961 r. Nr 39 poz. 198 ze zm.), będącego aktem wykonawczym do ustawy z 1957 r. (art. 2 ust. 3 pkt 1 tej ustawy), że za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, bądź użytkownika albo dzierżawcę. Stanowisko orzecznictwa wskazuje na dość surowe wymagania, które musiały zostać spełnione dla skuteczności zastosowania powołanych przepisów.

W tym miejscu warto również zauważyć, że w wyroku z dnia 25 lutego 2010 r. (sygn. akt I OSK 636/2009) Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż decyzja wydawana na podstawie przepisu art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. była decyzją uznaniową, a skoro tak to winna być należycie uzasadniona - tak, aby nie można było zarzucić organowi dowolności w działaniu.

Konkluzje

Po pierwsze, przejęciu przez Państwo mogło podlegać tylko gospodarstwo rolne, a nie np. nieruchomość rolna.

Wystąpienie tej przesłanki wymagało ustalenia, czy nieruchomość spełnia cechy gospodarstwa rolnego opuszczonego. Ten tryb był dopuszczalny bowiem tylko do opuszczonych gospodarstw rolnych, a nie do wszystkich nieruchomości wskazujących cechy opuszczenia. Powołana ustawa z 13 lipca 1957 r. nie zawierała definicji ustawowej gospodarstwa rolnego, nie można też uznać, że pojęcie gospodarstwa rolnego zostało zdefiniowane w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

W odniesieniu do pojęcia „nieruchomość rolna” można jednak posiłkować się ówcześnie obowiązującą definicją zawartą w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o obrocie nieruchomościami rolnymi (Dz. U. 1957 r. Nr 39 poz. 172) gdzie wskazano, że nieruchomość uważa się za rolną, jeżeli jest użytkowana na cele produkcji rolnej nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej, leśnej, rybackiej albo jeżeli nieruchomość jest przeznaczona do takiej produkcji według planów zagospodarowania przestrzennego. Ponadto należy zauważyć, że pojęcie „gospodarstwo rolne” jest pojęciem szerszym niż pojęcie „nieruchomość rolna”. Gospodarstwo rolne to nie tylko nieruchomości rolne, które stanowią pewną zorganizowaną całość, lecz także budynki, urządzenia, inwentarz żywy i martwy (z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2012 r., sygn. akt I OSK 1205/2011).

Po drugie, przejęciu podlegały tylko gospodarstwa rolne opuszczone. W tym zakresie prawodawca określił dokładnie, co należy rozumieć pod tym pojęciem. Nie miały zaś żadnego znaczenia okoliczności i motywy zachowania właścicieli decydujących się na opuszczenie gospodarstwa.

Jeśli więc przykładowo, już z samej treści decyzji wynika, że na mocy decyzji przejęto nieruchomość rolną, a nie gospodarstwo rolne, można próbować wzruszyć taką decyzję w drodze stwierdzenia jej nieważności.

Organem właściwym w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych przez terenowe jednostki administracji państwowej na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. 1957 r. Nr 39 poz. 174 ze zm.) oraz przez terenowe organy administracji rządowej na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. 1982 r. Nr 11 poz. 79) jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stosownie do art. 157 § 1 w zw. z art. 17 pkt 3 kpa (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt I OW 11/2008).

W dalszej kolejności, w zależności  od stanu faktyczno-prawnego danej nieruchomości, można albo ją odzyskać w naturze, albo ubiegać się o odszkodowanie przed sądem cywilnym.

Łukasz Papier


Popularne tagi dekret Bieruta, grunty warszawskie, odszkodowanie, podatek od spadków i darowizn, podatek od zasiedzenia, podział nieruchomości, uwłaszczenie, wywłaszczenie, zasiedzenie, zniesienie współwłasności
OK
Na naszej stronie stosujemy pliki cookies. Więcej w Polityce Prywatności.