Odszkodowania w trybie ustawy z roku 1958 i ustawy z roku 1997

Odszkodowania w trybie ustawy z roku 1958 i ustawy z roku 1997

10.03.2015    530 odsłon

Po wejściu w życie ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wiele dawnych właścicieli nieruchomości warszawskich złożyło wnioski o przyznanie odszkodowania w trybie tej ustawy. Przepis art. 53 ust. 2 ustawy stanowił bowiem, że przepisy niniejszej ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domów jednorodzinnych i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego, które przejdą po wejściu w życie  niniejszej ustawy na własność Państwa na podstawie dekretu powołanego w ust. 1 (czyli dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy). Mimo stworzenia dodatkowej podstawy do uzyskania rekompensaty za przejęte mienie organy administracji wydały wiele decyzji odmownych.

 „Następcą” powołanego wyżej przepisu jest art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z treścią którego przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 [tj. dekretu Bieruta] mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Dawni właściciele gruntów dekretowych, czy też może raczej ich następcy prawni, ponownie zaczęli składać wnioski o ustalenie odszkodowania na podstawie powyższej podstawy prawnej.

Organy administracji zaczęły jednak umarzać postępowania o ustalenie odszkodowania z uwagi na „powagę rzeczy osądzonej”. Organ najczęściej wskazywał, że w obrocie prawnym funkcjonuje już odmowna decyzja odszkodowawcza i że sprawa odszkodowania została już ostatecznie rozstrzygnięta. Ponadto wskazywano, że bez wyeliminowania z obrotu prawnego pierwotnej decyzji (przede wszystkim poprzez stwierdzenie nieważności decyzji) nie jest dopuszczalne ponowne orzekanie w tym zakresie. Sądy administracyjne aprobowały początkowo ten pogląd.

Powyższa linia orzecznicza w połowie lat 2000. uległa zmianie. W wyroku z dnia 30 września 2005 r. (sygn. akt I SA/Wa 1313/04) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, któremu przyszło rozpatrywać sprawę o takim właśnie stanie faktycznym, stwierdził, co następuje.

W niniejszej sprawie inny jest stan prawny, bowiem treść przepisu art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. - o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości różni się zasadniczo od aktualnej regulacji prawnej zamieszczonej w art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami.

Pierwszy przepis dotyczący odszkodowania, nakazywał stosować jego treść do domów jednorodzinnych i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego, które przejdą po wejściu w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. na własność Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r.

Natomiast art. 215 ust. 2 odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów aktualnie obowiązującej ustawy do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. - o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel, bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Tak więc rozstrzygnięcie żądania zawartego we wniosku na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. wymaga poczynienia innych ustaleń faktycznych, do których odnosi się ten przepis. W prowadzonym pod rządzami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. postępowaniu ustaleń takich nie czyniono, co wymagać będzie przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przeprowadzenia postępowania dowodowego także w tym zakresie.

Ponadto w wyroku z dnia 3 kwietnia 2009 r. (sygn. akt I SA/Wa 1451/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie  podniósł, iż niezasadnie organ uznał, że zachodzi tożsamość materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia w decyzji z dnia (...) marca 1973 r. i w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Dlatego też wniosek o odszkodowanie, jako złożony pod rządami nowej regulacji prawnej w tym zakresie, winien być rozpatrzony merytorycznie.

Powyższe stanowisko potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 stycznia 2010 r. (sygn. akt I OSK 475/2009).

Niedopuszczalna jest również podjęta w skardze kasacyjnej próba interpretowania art. 53 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. przez pryzmat orzecznictwa ukształtowanego w odniesieniu do art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Podkreślić bowiem trzeba, że nie są tożsame przesłanki przewidziane w obu wymienionych przepisach, których spełnienie było wymagane, aby mogło być przyznane odszkodowanie - co wynika wprost z porównania treści tych przepisów.

Nietrafne są zatem wywody zawarte w skardze kasacyjnej co do subsumpcji stanu faktycznego, będącego podstawą decyzji z dnia (...) sierpnia 1969 r., w kontekście regulacji art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. W szczególności nieuprawnione jest utożsamianie przewidzianej w art. 215 ust. 1 i 2 przesłanki w postaci „pozbawienia faktycznego władania” czy „pozbawienia faktycznej możliwości władania” z przesłanką z art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. określoną jako „pozbawienie użytkowania”.

Pomijając kontekst samych przepisów i omawianych ustaw, których regulacja jest różna, to należy ponadto wskazać, że interpretacji pojęć z ustawy z 1958 r. należy dokonywać w powiązaniu z dekretem z 1946 r. o prawie rzeczowym, w którym prawo użytkowania było ściśle powiązane z osobą i służyło głównie do zaspakajania indywidualnych potrzeb użytkownika i jego bliskich.

Konkludując należy więc stwierdzić, że jeśli dawny właściciel nieruchomości warszawskiej otrzymał odmowną decyzję odszkodowawczą na podstawie ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a następnie ponownie w trybie ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami złożył kolejny wniosek odszkodowawczy, Wydział Spraw Dekretowych na Placu Starynkiewicza w Warszawie winien taki wniosek rozpatrzyć merytorycznie, a nie umarzać postępowanie na podstawie art. 105 k.p.a. Mimo – wydaje się – utrwalonego stanowiska w orzecznictwie sądów administracyjnych, Wydział Spraw Dekretowych wciąż przysyła pisma z informacją, że sprawa jest już merytorycznie załatwiona, co najprawdopodobniej może się wiązać z odmową przyznania odszkodowania i koniecznością podjęcia kroków odwoławczych. Oczywiście jeśli dawna decyzja odmowna zawiera oczywistą wadę, która powoduje możliwość stwierdzenia jej nieważności, to należałoby taką decyzję wyeliminować z obrotu prawnego. Niestety "odwlecze" się wtedy właściwe postępowanie o ustalenie i wypłatę odszkodowania.

Łukasz Papier


Popularne tagi dekret Bieruta, grunty warszawskie, odszkodowanie, podatek od spadków i darowizn, podatek od zasiedzenia, podział nieruchomości, uwłaszczenie, wywłaszczenie, zasiedzenie, zniesienie współwłasności
OK
Na naszej stronie stosujemy pliki cookies. Więcej w Polityce Prywatności.