Strony administracyjnego postępowania odszkodowawczego

Strony administracyjnego postępowania odszkodowawczego

02.12.2014    300 odsłon

W przedwojennej Warszawie istniała silna praktyka kupowania udziałów w dużych powierzchniowo nieruchomościach oraz ich podziału do używania. Jak wynika z opowieści Klientów, nabywcy udziałów najczęściej nie znali się, stan współwłasności miał jednak istnieć tymczasowo, do momentu prawnego podziału nieruchomości, co do którego konieczności przeprowadzenia wszyscy byli zgodni. Wojna przeszkodziła jednak tym czynnościom. Mimo nawet dokonania planów podziału przez „mierniczego” na stosownej mapie, plany podziału nie zostały urzędowo zatwierdzone, wobec czego pod względem prawnym istniał nadal stan współwłasności. W konsekwencji zaś w chwili wejścia w życie dekretu Bieruta nieruchomość warszawska była własnością kilku, a nawet kilkunastu osób.

Stan taki bardzo utrudnia w chwili obecnej domaganie się ustalenia odszkodowania w trybie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami. O ile bowiem – przykładowo – nawet mamy ustalonych spadkobierców dawnych współwłaścicieli co do ½ udziału w nieruchomości, a o drugich wiemy tylko tyle, że takowi istnieli, tj. są wpisani w księdze wieczystej jako współwłaściciele, koniecznym jest rozpoczęcie żmudnych poszukiwań. Zacząć trzeba oczywiście od zapisów w księdze hipotecznej (chodzi o akt notarialny) i akt księgi hipotecznej (można tam odnaleźć również akta stanu cywilnego), gdzie mogą znaleźć się jakieś wskazówki czy dane stanowiący punkt zaczepienia do dalszych poszukiwań. W dalszej kolejności poszukiwania należy czynić w archiwach, na cmentarzach, w Internecie, urzędach stanu cywilnego czy MSW.

Klienci pytają, czemu nie można przeprowadzić postępowania tylko co do „naszej” połowy nieruchomości?

Stronami prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania o odszkodowanie z art. 215 ust. 2 ugn winni być następcy prawni wszystkich współwłaścicieli nieruchomości przejętej przez Skarb Państwa – stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 września 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 745/2007.

Zgodnie z art. 28 kpa stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Obowiązkiem organu administracji jest ustalenie kręgu osób spełniających wskazane wyżej kryteria oraz zapewnienie im możliwości brania czynnego udziału w postępowaniu. Uchybienie temu obowiązkowi stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, wymienioną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa („W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu”).

[…]

W świetle utrwalonego orzecznictwa, dotyczącego różnego rodzaju postępowań administracyjnych, mających za przedmiot szeroko rozumianą rewindykację nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa (przez co należy rozumieć nie tylko domaganie się zwrotu nieruchomości przejętej ale również ograniczenie się do poniesienia roszczeń o wypłatę odszkodowania, czy też o przyznanie nieruchomości zamiennej) interes prawny w tego rodzaju sprawach przysługuje byłym właścicielom tych nieruchomości, ewentualnie ich następcom prawnym. Z powyższego wynika w ocenie Sądu to, iż stronami prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania o odszkodowanie z art. 215 ust. 2 ugn winni być następcy prawni wszystkich współwłaścicieli nieruchomości przejętej przez Skarb Państwa, nie zaś tylko skarżąca jako następczymi prawna właścicielki udziału w wysokości (...). Wszystkim wskazanym wyżej osobom przysługiwałby bowiem interes prawny w sprawie rozumieniu art. 28 kpa.

Nie ma więc prawnej możliwości przeprowadzenia częściowego postępowania odszkodowawczego. Jeśli nie zostaną odnalezieni spadkobiercy pozostałych dawnych współwłaścicieli, musi ich ktoś w tym postępowaniu zastępować czy reprezentować, na przykład kurator spadku.

Powyższe stanowisko wypływa przede wszystkim z istoty współwłasności. Współwłasność w częściach ułamkowych ma udziałowy charakter, co oznacza, że każdemu współwłaścicielowi przysługuje określony udział (ułamek) we własności rzeczy. To że ktoś jest współwłaścicielem nieruchomości w ½ nie oznacza, że przysługuje mu dokładnie pół danej działki, a drugiemu współwłaścicielowi pozostała połowa. Postępowanie odszkodowawcze toczy się więc w stosunku do całej nieruchomości.

Na marginesie warto jeszcze przypomnieć, że w przypadku zawarcia umowy przenoszącej roszczenia, wynikające z własności gruntów warszawskich następuje zmiana strony, a nabywca wstępuje w prawa przysługujące zbywcy (tak przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2007 r., sygn. akt I OSK 505/2006).

W sprawie o odszkodowanie, bądź ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu przejętego na podstawie art. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, dochodzone w oparciu o art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami legitymację prawną mają dawni właściciele tych gruntów, bądź ich następcy prawni oraz Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, będąca właścicielem gruntu. Wprawdzie odmiennie niż przyjął to Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowano, iż roszczenia dawnych właścicieli gruntów warszawskich są zbywalne (np. wyroki z 23 listopada 2000 r. IV SA 2563/98, z 22 marca 2001 r. I SA 1881/99, z 17 lipca 2003 r. I SA 3149/2001, 20 listopada 2003 r. V SA 371/2002 niepubl.), jako mające charakter praw majątkowych, lecz dotyczy to przeniesienia prawa na inny podmiot. Stąd w przypadku zawarcia umowy przenoszącej roszczenia, wynikające z własności gruntów warszawskich następuje zmiana strony, a nabywca wstępuje w prawa przysługujące zbywcy.

Łukasz Papier


Popularne tagi dekret Bieruta, grunty warszawskie, odszkodowanie, podatek od spadków i darowizn, podatek od zasiedzenia, podział nieruchomości, uwłaszczenie, wywłaszczenie, zasiedzenie, zniesienie współwłasności
OK
Na naszej stronie stosujemy pliki cookies. Więcej w Polityce Prywatności.