Roszczenie z artykułu 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami

Roszczenie z artykułu 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami

18.06.2015    687 odsłon

Dzisiejszy wpis muszę rozpocząć od przytoczenia treści artykułu 214 ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, która jest następująca:

ust. 1. Poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99), wygasły na podstawie przepisów ustawy wymienionej w art. 241 pkt 1, jeżeli zgłosili oni lub ich następcy prawni w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, może zostać zwrócona jedna nieruchomość.
 
ust. 2. Zwrot nieruchomości, o którym mowa w ust. 1, przysługuje poprzednim właścicielom działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20, oraz domami, w których przed dniem 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, a także domami, które stanowiły przed tym dniem własność spółdzielni mieszkaniowych.
 
ust. 3. O przyznaniu prawa użytkowania wieczystego gruntów i o zwrocie budynków orzeka właściwy organ.
 
ust. 4. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do obiektów sakralnych, klasztorów, domów zakonnych i innych obiektów kościelnych, użytkowanych w całości przez byłych właścicieli lub ich następców prawnych. Jeżeli obiekty te są użytkowane tylko w części, przepis ust. 2 stosuje się wyłącznie w granicach faktycznego władania.
 
ust. 5. Przepisu ust. 2 nie stosuje się do gruntów oddanych w użytkowanie wieczyste osobom innym niż byli właściciele oraz do gruntów oddanych w użytkowanie.
 
Zrozumienie powyższego przepisu musi być poprzedzone nawiązaniem do poprzedniczki ustawy z 1997 r., tj. ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Zgodnie z art. 82 ustawy o gospodarce gruntami, z dniem wejścia w życie tej ustawy wygasły prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu z 26.10.1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Wygaszenie roszczeń odszkodowawczych chciał zaś ustawodawca zrekompensować możliwością przyznania – w określonych sytuacjach – użytkowania wieczystego gruntu na rzecz uprawnionych, czyli dawnych właścicieli nieruchomości dekretowych bądź ich następców prawnych. I tak ustawa o gospodarce gruntami przewidywała, że poprzedni właściciele działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20, a także domami, w których przed dniem 21 listopada 1945 r. (tj. data wejścia w życie dekretu Bieruta) została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, oraz domami, które stanowiły przed tym dniem własność spółdzielni mieszkaniowych, lub ich następcy prawni, mogą zgłosić w terminie do 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie wymienionych gruntów w użytkowanie wieczyste. Obecna treść art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomości jest bardzo podobna do poprzedniej regulacji, zawartej w ustawie o gospodarce gruntami.

Mimo upływu prawie 30 lat od możliwości zgłoszenia wniosku, o którym mowa powyżej, w warszawskim Urzędzie wiele takich wniosków wciąż czeka na załatwienie w drodze decyzji administracyjnej. W tym miejscu warto również zauważyć, że sprawy wszczęte na skutek wniosków złożonych pod rządami uchylonej ustawy z 1985 r. i niezakończone decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, podlegają rozpoznaniu właśnie na podstawie art. 214.

Poniżej przedstawiam najważniejsze – w mojej ocenie – informacje, przydatne dla osób, którym przysługują uprawnienia do nieruchomości dekretowych w kontekście przepisu art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami:

Po pierwsze, przyznanie użytkowania wieczystego gruntu zostało uzależnione od złożenia stosownego wniosku w terminie do końca grudnia 1988 r. Uchybienie temu terminowi powodowało wygaśnięcie roszczenia. Przewidziany przez ustawodawcę termin ma bowiem charakter terminu zawitego prawa materialnego, którego nie można przywrócić.

Mimo powyższego warto jednak zwrócić uwagę, iż zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego (5) z dnia 9 listopada 1998 r. (sygn. akt OPK 11/98), w sprawie z wniosku poprzedniego właściciela gruntu, przejętego na podstawie dekretu Bieruta, o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste i zwrot budynku, zgłoszonego z powołaniem się na uchwałę Nr 11 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze m.st. Warszawy w wieczyste użytkowanie, jeżeli sprawa nie została zakończona decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, ma zastosowanie przepis art. 214 tej ustawy.

Po drugie, osobom uprawnionym może być zwrócona wyłącznie jedna nieruchomość.

Po trzecie, przepis art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma zastosowanie nawet wówczas, jeśli w chwili orzekania przez organ administracji zabudowania wymienione w tym przepisie już nie istnieją. Organ musi bowiem zbadać, czy określone zabudowania istniały przed dniem wejścia w życie dekretu Bieruta, tj. przed dniem 21 listopada 1945 r. (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 1989 r., sygn. akt I SA 878/89).

Ponadto przepis art. 214 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie odnosi się do przeznaczenia nieruchomości, celu jej wykorzystywania, ani obszaru zajętości działki określoną w nim zabudową. Wymaga jedynie by w dacie wejścia w życie dekretu z 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (21 listopada 1945 r.) była ona zabudowana jednym z rodzajowo określonych przez ustawodawcę budynków. W tym stanie rzeczy to jaka zabudowa była ww. dacie zabudową wiodącą nie ma żadnego znaczenia prawnego. „Zabudowanie działki” domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20, oraz domami, w których przed dniem 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, a także domami, które stanowiły przed ww. datą własność spółdzielni mieszkaniowych, ma bowiem miejsce zarówno wówczas, gdy tego rodzaju budynki są jedynym obiektami wzniesionymi na gruncie, jak też wówczas, gdy oprócz nich posadowiona jest na niej także inna zabudowa, niezależnie od funkcji jaką ona spełniała. Uwarunkowanie ustanowienia użytkowania wieczystego w trybie art. 214 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami od wymogu wykorzystywania nieruchomości wyłącznie na cele mieszkaniowe, a więc wykluczenie możliwości współistnienia na nieruchomości także innych niż wyżej wymienione budynki, oznacza w istocie oparcie rozstrzygnięcia na pozaustawowej przesłance (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1317/11).

Po czwarte, jeśli zdarzyło się tak, że dawny właściciel złożył zarówno tzw. wniosek dekretowy oraz wniosek w latach 80. ubiegłego wieku, sprawa o przyznanie użytkowania wieczystego na podstawie dekretu Bieruta wymaga rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności. Jak podnoszą sądy administracyjne, nie można podzielić stanowiska, iż wniosek złożony w trybie art. 7 dekretu w związku z jego nierozpoznaniem automatycznie przekształca się we wniosek w trybie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a następnie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Uprawnienie byłych właścicieli wynikające z dekretu o gruntach warszawskich dające możliwość uzyskania użytkowania wieczystego gruntów jest zupełnie innym uprawnieniem, niż to, które mogli uzyskać na podstawie przepisów art. 214 i art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami i są rozpoznawane w innych postępowaniach. Sprawa wszczęta w trybie dekretu o gruntach warszawskich o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy winna być prowadzona i zakończona w oparciu o przepisy wskazanego dekretu.

Po piąte, art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami przewiduje administracyjny tryb przyznania prawa użytkowania wieczystego i stosownie do ust. 3 przedmiotowego artykułu orzeka o tym właściwy organ. Z przepisu tego nie wynika, aby do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego konieczne było zawarcie umowy, zatem aby decyzja administracyjna rodziła jedynie po stronie uprawnionego cywilnoprawne roszczenie o zawarcie umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste.

Teza powyższa pochodzi z wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2011 r. o sygn. akt I ACa 804/11. Sąd stwierdził w szczególności, iż na gruncie rozwiązania zawartego w art. 82 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w piśmiennictwie przyjmowano, że decyzja organów wskazanych w tym przepisie jest zdarzeniem prawnym powodującym powstanie użytkowania wieczystego, a tym samym umowa była w tym wypadku zbędna, a wręcz niedopuszczalna. Decyzja stanowiła samodzielną podstawę wpisu do księgi wieczystej bez potrzeby ustalania prawa użytkowania wieczystego w drodze powództwa ustalającego (tak E. Drozd, Z. Truszkiewicz, Gospodarka gruntami i wywłaszczanie nieruchomości. Komentarz, Kraków 1995, str. 322-323). Wobec nawiązania w art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami do rozwiązania zawartego w art. 82 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości możliwe jest odwołanie się do dotychczasowego dorobku orzecznictwa i piśmiennictwa, w tym do powyżej przedstawionego poglądu. Również obecnie w piśmiennictwie zgodnie przyjmuje się, że art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego i stanowi wyłączną podstawę prawną ustanowienia użytkowania wieczystego i zwrotu budynków bez potrzeby sięgania do innych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami (tak G. Bieniek (w:) Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz pod redakcją G. Bieńka, LexisNexis, Warszawa 2011, str. 827; E. Bończak-Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz do art. 214; A. Cisek (w:) System Prawa Prywatnego, Tom 4 Prawo rzeczowe, Wydawnictwo C.H. Beck. Instytut Nauk Prawnych, Warszawa 2005, str. 165-166).

Po szóste, zgodnie z treścią § 4 uchwały Nr XVIII/579/2007 Rady m.st. Warszawy z dnia 8 listopada 2007 r., wyraża się zgodę na udzielanie 80% bonifikaty od opłat rocznych za grunt oddawany w użytkowanie wieczyste w trybie i na zasadach art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami na rzecz dotychczasowych właścicieli lub ich spadkobierców.

Łukasz Papier


Popularne tagi dekret Bieruta, grunty warszawskie, odszkodowanie, podatek od spadków i darowizn, podatek od zasiedzenia, podział nieruchomości, uwłaszczenie, wywłaszczenie, zasiedzenie, zniesienie współwłasności
OK
Na naszej stronie stosujemy pliki cookies. Więcej w Polityce Prywatności.