Zasiedzenie przy zniesieniu współwłasności nieruchomości i działach spadku

Zasiedzenie przy zniesieniu współwłasności nieruchomości i działach spadku

20.10.2015    1797 odsłon

Niejednokrotnie zdarza się tak, że dana nieruchomość – mimo iż pod względem prawnym stanowi współwłasność kilku osób – znajduje się w posiadaniu tylko jednego współwłaściciela. Jedynie tytułem przykładu można wyobrazić sobie sytuację, gdzie w domu wspólnie mieszkali rodzice z jednym z dwójki dzieci (córką). Rodzice zmarli, następnie przeprowadzono postępowanie spadkowe, na mocy którego współwłaścicielami domu stały się dzieci, brat i siostra. Drugie z dzieci (syn) od ponad 30 lat mieszka za granicą i nie interesuje się nieruchomością. Aż do pewnego dnia, gdy wraca i żąda spłaty czy działu spadku. Z uwagi na brak polubownego załatwienia sprawy, sprawa trafia do sądu. Co może zrobić w takiej sytuacji osoba, zajmująca samodzielnie od tylu lat ten dom (córka, siostra)?
 
Odpowiedź na powyższe pytanie muszę rozpocząć od zacytowania dwóch przepisów Kodeksu postępowania cywilnego:

Art. 618.
§ 1: W postępowaniu o zniesienie współwłasności sąd rozstrzyga także spory o prawo żądania zniesienia współwłasności i o prawo własności, jak również wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy. Rozstrzygając spór o prawo żądania zniesienia współwłasności lub o prawo własności, sąd może wydać w tym przedmiocie postanowienie wstępne.
§ 2: Z chwilą wszczęcia postępowania o zniesienie współwłasności odrębne postępowanie w sprawach wymienionych w paragrafie poprzedzającym jest niedopuszczalne. Sprawy będące w toku przekazuje się do dalszego rozpoznania sądowi prowadzącemu postępowanie o zniesienie współwłasności. Jeżeli jednak postępowanie o zniesienie współwłasności zostało wszczęte po wydaniu wyroku, przekazanie następuje tylko wówczas, gdy sąd drugiej instancji uchyli wyrok i sprawę przekaże do ponownego rozpoznania. Postępowanie w sprawach, które nie zostały przekazane, sąd umarza z chwilą zakończenia postępowania o zniesienie współwłasności.
§ 3: Po zapadnięciu prawomocnego postanowienia o zniesieniu współwłasności uczestnik nie może dochodzić roszczeń przewidzianych w paragrafie pierwszym, chociażby nie były one zgłoszone w postępowaniu o zniesienie współwłasności.
 
Art. 688
Do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zniesienia współwłasności, a w szczególności art. 618 § 2 i 3.
 
Co z powyższego wynika?

Posługując się przykładem podanym na wstępie, współwłaścicielka domu (siostra) ma możliwość, w ramach postępowania o dział spadku wszczętego przez brata, złożenia wniosku o zasiedzeniu ½ udziału w przedmiotowej nieruchomości (czyli części przysługującej bratu). Oczywiście w ramach takiego postępowania musi wykazać wszystkie przesłanki konieczne do zasiedzenia, tj. upływ czasu oraz samoistne posiadanie nieruchomości. Jeżeli sąd uzna wniosek siostry, postępowanie działowe będzie już bezprzedmiotowe, albowiem nie będzie już rzeczy, która podlegałaby podziałowi, brat nie otrzyma zaś żadnej części majątku spadkowego po rodzicach.

Do sporów o własność należy żądanie stwierdzenia, że jeden ze współwłaścicieli nabył rzecz wspólną na własność przez zasiedzenie. Żądanie takie należy zgłosić w postępowaniu o zniesienie współwłasności i to pod rygorem art. 618 § 3 k.p.c. Wniosek o zasiedzenie powinien być zatem rozpoznany w sprawie o zniesienie współwłasności nieruchomości, której dotyczy. Konieczność rozpoznania tego wniosku w postępowaniu o zniesienie współwłasności powoduje, że traci on swoją odrębność procesową, wtapiając się w to postępowanie – wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 marca 2002 r. (sygn. akt IV CKN 38/01).

W orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że do sporów o własność należy żądanie stwierdzenia, że jeden ze współwłaścicieli nabył rzecz wspólną na własność przez zasiedzenie. Żądanie takie należy zgłosić w postępowaniu o zniesienie współwłasności i to pod rygorem art. 613 § 3 k.p.c. Wniosek o zasiedzenie powinien być zatem rozpoznany w sprawie o zniesienie współwłasności nieruchomości, której dotyczy […]. Konieczność rozpoznania tego wniosku w postępowaniu o zniesienie współwłasności powoduje, że traci on swoją odrębność procesową, wtapiając się w to postępowanie. Za trafnością tego stanowiska przemawia przede wszystkim brzmienie art. 618 k.p.c. Paragraf pierwszy tego przepisu wyraźnie stanowi, że rozstrzyganie o wymienionych w nich kategoriach sporów odbywa się w postępowaniu o zniesienie współwłasności. Z woli ustawodawcy następuje więc skomasowanie w jednym postępowaniu i rozstrzygnięcie wzajemnych roszczeń współwłaścicieli w jednej sprawie, pod rygorem utraty możliwości ich późniejszego dochodzenia (art. 618 § 3 k.p.c.). Ustawodawca przywiązał do kwestii kompleksowego orzeczenia tak dużą wagę, że nakazał rozpoznać w sprawie o zniesienie współwłasności także roszczenia, dla których dochodzenia "normalnie" przewidziany jest tryb procesowy (dotyczy to przykładowo powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym). Świadczy to o tym, że ustawodawca decydujące znaczenie przywiązał do trybu, w jakim toczy się sprawa, a nie do przedmiotu rozstrzygnięcia sądu. Niezależnie bowiem od tego, co jest przedmiotem decyzji jurysdykcyjnej, rozstrzygnięcie zapada w sprawie o zniesienie współwłasności.

W przypadku gdyby taki wniosek nie został złożony w ramach takiego postępowania, a sąd dokonał działu spadku (zniesienia współwłasności), czy to fizycznego czy też poprzez zobowiązanie jednej osoby do spłaty drugiej, późniejsze wytoczenie wniosku o zasiedzenie będzie bezskuteczne (sprekludowane, spóźnione). Odnosząc się do powyższego przykładu, gdyby siostra nie złożyła takiego wniosku w ramach postępowania działowego, a sąd przykładowo prawomocnie nakazał jej spłacić brata, nie byłoby możliwe skuteczne przeprowadzenie odrębnej sprawy zasiedzeniowej. Warto więc pamiętać, jakie skutki niesie za sobą przyjęta przez polskiego ustawodawcę zasada kompleksowego rozstrzygania w postępowaniu o zniesienie współwłasności rzeczy sporów związanych z przedmiotem współwłasności.

Łukasz Papier


0Komentarze


Popularne tagi dekret Bieruta, grunty warszawskie, odszkodowanie, podatek od spadków i darowizn, podatek od zasiedzenia, podział nieruchomości, uwłaszczenie, wywłaszczenie, zasiedzenie, zniesienie współwłasności
OK
Na naszej stronie stosujemy pliki cookies. Więcej w Polityce Prywatności.