Charakter gruntów a podpadanie pod reformę rolną – case study

Charakter gruntów a podpadanie pod reformę rolną – case study

10.04.2014    544 odsłon

Orzeczenie warszawskiego WSA zapadło na kanwie sprawy dotyczącej złożonego do Wojewody wniosku odnośnie wydania decyzji stwierdzającej, że dane parcele katastralne nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ten ostatni przepis stanowi, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Sprawa z różnych powodów wędrowała między wojewodą, Ministrem Rolnictwa oraz Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, ostatecznie Minister Rolnictwa uchylił decyzję Wojewody i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Co stanowi kwestię problematyczną w niniejszej sprawie?
Problem tkwi w charakterze gruntów rolnych, które zostały przejęte na rzecz Państwa, a mianowicie, czy podpadały one pod dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej czy też może dekret o przejęciu niektórych lasów. W niniejszej sprawie Minister stwierdził, że Wojewoda nie poczynił stosownych ustaleń, czy sporne grunty w chwili przejęcia ich przez Skarb Państwa miały charakter leśny oraz jakie dokumenty są niezbędne do takich ustaleń.

Co to jest matrykuła księgi wieczystej?
W przedmiotowej sprawie wnioskodawcy opierali swoje twierdzenia o leśnym charakterze spornych parcel na wpisach zawartych w matrykule księgi wieczystej (w księdze były one opisane jako grunty zadrzewione). W ocenie Ministra określenie to nie jest jednak jednoznaczne.

Matrykuła stanowiła część dokumentacji opisowej jednostki katastralnej w katastrze pruskim. Artykuł matrykuły był spisem i opisem wszystkich parcel wchodzących w skład jednej nieruchomości rolnej i zawierał m. in. numery parcel, rodzaje użytków gruntowych i klasę gruntów, a także czysty dochód katastralny każdej parceli oraz roczny wymiar podatku gruntowego dla nieruchomości.
W katastrze pruskim wyróżniano cztery kategorie gruntów:
kat. A - grunty podlegające opodatkowaniu - użytkowane rolniczo i przynoszące dochód;
kat. B - grunty wolne od podatku - sklasyfikowane jako mogące przynosić dochód w momencie ich zagospodarowania;
kat. C - grunty nie przynoszące dochodu;
kat. D - grunty pod podwórkami i zagrodami.

Od decyzji Ministra Wnioskodawcy złożyli skargę do WSA.
Zdaniem skarżących organ odwoławczy w ogóle nie zadał sobie trudu, aby ustalić chociażby oryginalne sformułowanie określające sposób użytkowania gruntu w matrykule, tj. słowo "Holzung" oraz podjąć próbę wyjaśnienia znaczenia tego słowa w kontekście rodzajów gruntów wyróżnianych w katastrze pruskim dla celów podatkowych. Minister, jeśli nawet powziął wątpliwość, co do użytego sformułowania przez tłumacza (tłumacz określił to pojęcie jako "grunty zadrzewione"), winien dokonać oceny tego sformułowania we własnym zakresie korzystając z dostępnych materiałów historycznych i współczesnych opracowań lub też winien był zwrócić się do tłumacza sporządzającego tłumaczenie o wyjaśnienie tej okoliczności. Minister przy użyciu minimum wysiłku mógłby ustalić, iż słowo "Holzung" nie oznacza terenu zadrzewionego ale zagajnik, w związku z czym nie musiałby przekazywać sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Skarżące nie zgodziły się również ze stanowiskiem, iż określenie grunty zadrzewione jest określeniem niejednoznacznym i nie może być wystarczające do stwierdzenia, że dany grunt miał charakter leśny. Zarzuciły również Ministrowi nieznajomość struktury katastru pruskiego, gdyż kataster pruski nie znał rodzaju "grunty zadrzewione", a zwłaszcza takiej kategorii funkcjonującej obok gruntów leśnych, a wyłącznie grunty leśne oznaczane jako Holzung.
Pełnomocnik skarżących podniósł również, iż oparcie się przez Wojewodę na treści księgi wieczystej jest wystarczające dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż określa ona sposób użytkowania gruntów objętych postępowaniem. Księga ta na mocy art. LIV § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych stała się z chwilą wejścia w życie prawa o księgach wieczystych księgą wieczystą w rozumieniu tego prawa, a zatem posiadała ona moc prawną w dacie wejścia w życie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej i w braku dowodów przeciwnych wynikający z niej charakter gruntów stanowi wystarczającą podstawę do ustalenia, czy nieruchomość podpadała pod działanie tego dekretu z uwagi na rodzaj użytków.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, wyjaśniając w szczególności, że wpisy dokonane w matrykule "pruskiej" księgi wieczystej nie mogą być uznane za wystarczający dowód na charakter użytków gruntowych objętych tą księgą, gdyż od 1935 r. na terenie państwa polskiego obowiązywała nowa ewidencja gruntów i nowy sposób ich klasyfikowania, a dla rozstrzygnięcia sprawy istotny jest stan faktyczny i prawny z chwili wejścia w życie dekretu o reformie rolnej.

W ocenie warszawskiego WSA skarga podlegała oddaleniu.
W pierwszej kolejności sąd administracyjny stwierdził, że nie można podzielić stanowiska skarżących, że ustalenia w przedmiotowej sprawie były możliwe jedynie na podstawie treści matrykuły księgi gruntowej, albowiem wpisów w tej części księgi dokonywano w latach 1865-1932. W niniejszej sprawie istniały zaś jeszcze inne dowody, m.in. zaświadczenie oraz potwierdzający je protokół przejęcia na cele reformy rolnej majątku ziemskiego, wobec czego nie można z całą pewnością przyjąć, że stan wynikający z wpisów w matrykule księgi gruntowej był aktualny na dzień 13 września 1944 r. (czyli dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej).

W dalszej części Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, iż zgodnie z art. 75 § 1 K.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Treść matrykuły księgi gruntowej nie może być więc przeszkodą dla możliwości prowadzenia innych dowodów w zakresie powierzchni użytków leśnych nieruchomości objętej księgą wieczystą.

Sąd podzielił zapatrywanie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia jest ustalenie charakteru użytków na działkach wskazanych we wniosku o wydanie decyzji na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a jeśli miałyby być to "użytki leśne", to należy wskazać, na jakich działkach się znajdowały i jaką miały powierzchnię w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W tym celu niezbędne jest wskazanie dowodów na potwierdzenie ewentualnych ustaleń.
 

Łukasz Papier


Popularne tagi dekret Bieruta, grunty warszawskie, odszkodowanie, podatek od spadków i darowizn, podatek od zasiedzenia, podział nieruchomości, uwłaszczenie, wywłaszczenie, zasiedzenie, zniesienie współwłasności
OK
Na naszej stronie stosujemy pliki cookies. Więcej w Polityce Prywatności.